Φιλοσοφείν Φιλοσοφείν Φιλοσοφείν Φιλοσοφείν
 

Σκοπός

    

Λέγεται πώς ο Σωκράτης υπήρξε ο πρώτος που κατέβασε τη φιλοσοφία από τον ουρανό στη γη και την ώθησε στο να θέσει ερωτήματα για τη ζωή, τις συμπεριφορές και τα ήθη και για το τι μπορεί να είναι καλό και κακό (Κικ., Tusc., 5. 10): συγκρότησε έτσι θεματοποιητικά την ανθρωπολογική φιλοσοφική ανησυχία. Η σωκρατική προσφορά όμως, χωρίς να περιορίζεται μόνο σε αυτή την παράμετρο, έγκειται στην ουσιαστική εισήγηση και δόμηση της διαλεκτικής θέασης και μεθόδου. Με τον Σωκράτη η επιστήμη οδηγείται στην ορθολογική της θεμελίωση με το να μετέρχεται έκτοτε λειτουργίες σε ένα επίπεδο αναφοράς και με επιμέρους παρατηρητές και το φιλοσοφείν, η απορητική αναζήτηση της αλήθειας, κατέχει οδηγητικό ρόλο στην εμβάθυνση και διεύρυνση των επιστημονικών πορισμάτων απολήγοντας σε έννοιες. Ο φιλοσοφικός νους με κύριο όπλο του τον εμπνευσμένο στοχασμό και την πολυπλοκότητα του λόγου («ενδιάθετου» και «προφορικού») εποπτεύει τα φαινόμενα αλλά και τα αφανή, επιχειρεί να προβεί σε μία δυναμική ερμηνεία τους, μεγάλης ισχύος, ικανοποιώντας  

    (Πλάτ., Θεαίτ., 155d).     

Πάντοτε όμως στην πορεία αυτής της διερεύνησης ορθώνονται απορίες και δυσχέρειες που αναμένουν την υπέρβασή τους, η οποία ασφαλώς δεν επέρχεται με τη διατύπωση και προώθηση ενός ακλόνητου μονοδιάστατου δόγματος που αυτο-προσδιορίζεται ως θεματοφύλακας του αληθινού. Στη φιλοσοφία ο δογματισμός αποτελεί προ πολλού νεκρό γράμμα, πλήρως αντιδιαλεκτική εκδοχή της: η πρόοδος στην κατανόηση της ανθρώπινης κατάστασης επισυμβαίνει μέσω ενός γόνιμου, επιστημονικά δομημένου διαλόγου, ο οποίος συμβάλλει στην αυξητική γνώση της ανθρώπινης φύσης και του περιβάλλοντος όπου αυτή αναπτύσσεται με έσχατο καταφύγιο την τέχνη, που περιβάλλεται από αντιληπτικές και συναισθητικές εστιάσεις-εστιάσματα σε ένα επίπεδο σύνθεσης με αισθητικές μορφές. Στόχευση: η αρμονική ολοκλήρωση-τελείωση του ανθρώπου μέσα στη φυσική-κοσμική ή κοινωνική-πολιτική υποδοχή δυνάμει ενός πολυσήμαντου φιλοσοφικού στοχασμού και μιας άοκνης προσπάθειας προς αναζήτηση από την πρώτη ηλικία της σκέψης, τα αρχαία χρόνια, την Αναγέννηση και το Διαφωτισμό ώς τη νεωτερική και τη μετα-νεωτερική, σύγχρονη εποχή.

Ο φιλόσοφος, πιο συγκεκριμένα, συλλαμβάνει και κάνει πράξη ένα είδος διαδικασίας θέσμισης, που μας εισάγει δηλαδή σε ένα πεδίο ενεργοποίησης των ενδιάμεσων, απωθεί ή θραύει το αποστασιοποιημένο ή το μηχανιστικά εναλλακτικό και επαναφέρει το άλλο σε μια σχέση συνέχειας με ό,τι παραγωγικό και προοπτικά διευρυντικό μιας κατάφασης μέλλοντος με την έννοια της διατήρησης μάλλον παρά του περιορισμού ή της εξαφάνισης. Εντρυφά στη  μελέτη του ανθρώπου, της ιστορίας, της πολιτικής υπό την αίρεση του «λόγον διδόναι» και όχι με την αυτο-θεμελίωση και την αυτο-ανάπτυξη. Μέθοδός του η μεταποιημένη (πλατωνική) διαλεκτική που, ορισμένη ως «δύναμις» συνοπτική του υπάρχοντος, προοιωνίζεται τόσο τον εγελιανό όσο και, από μια ορισμένη άποψη, το χουσερλιανό-μερλω-ποντιανό τρόπο του φιλοσοφείν - άνοιγμα στην ολότητα βασισμένο σε μια ορισμένη διαδικασία, από τη μια μεριά, εξειδίκευση του ανθρώπου στις ατομικο-σωματικές του ορίζουσες και πόρους, από την άλλη.

Το τέταρτο καντιανό ερώτημα «was ist der Mensch?», ύστερα από τις εννοιολογικές λειάνσεις των Feuerbach, Marx και Nietzsche, μπαίνει στην πρώτη γραμμή κρισιμότητας σήμερα, με την εμπειρία ιδίως των δύο παθολογικών μορφών εξουσίας και εξουσιαστικότητας που υπήρξαν ο ναζισμός-φασισμός και ο σταλινισμός. Η κοινοτική, με την έννοια της διαφοράς ως σχέσης του εγώ με το εσύ (Feuerbach), η κοινωνική, εν είδει φυσικοποίησης του συλλογικού στοιχείου (Marx) και η θεμελιωδώς απροσδιόριστη, πάντως προβληματική, και απο-ατομικοποιημένη ανθρώπινη κατάσταση (Nietzsche) παίρνονται ως οριακές μεταθέσεις αναφοράς από το φιλόσοφο.

Η φιλοσοφία δεν είναι αναγκαστικά διεπιστημονική· συνιστά η ίδια μια ολόκληρη νοητική πειθαρχία που εισέρχεται σε συνήχηση με την επιστήμη και την τέχνη όπως και αντιστρόφως - η φιλοσοφία έχει ανάγκη από μια μη-φιλοσοφία που να την κατανοεί, από μια μη-φιλοσοφική κατανόηση., στην αλληλοπεριχώρηση φαντασιακού, πραγματικού και συμβολικού. Ο τελευταίος Husserl χρησιμοποιούσε προς τούτο ένα προ-κατηγορικό στρώμα θεμελίωσης, προδρομικό και προλειαντικό των κρίσεων και των αποφάνσεών μας, το «βιό-κοσμο» (Lebenswelt/monde de la vie), ενώ ο ύστερος Deleuze σημείωνε πως «το επίπεδο της φιλοσοφίας είναι προ-φιλοσοφικό, στο μέτρο που το θεωρούμε καθεαυτό ανεξάρτητο από τις έννοιες οι οποίες έρχονται να το καλύψουν• αλλά η μη-φιλοσοφία βρίσκεται εκεί όπου το επίπεδο αντιμετωπίζει το χάος.» (Ph., 205.) Συναφώς, μπορούμε να παραπέμψουμε συνδυαστικά εδώ τόσο στη στοχαστική μήτρα του όλου Merleau-Ponty, τη σχετική με την υπόγεια, δομική πάντως, δράση του ”irreflechi” (άσκεπτου) κατά τη συγκρότηση ενός «σιωπηλού cogito”-προληπτικού του «μιλημένου», όσο και στη μη-φιλοσοφική μοναδολογική σκέψη της εμμένειας του Laruelle (Philosophie et non-philosophie [ed. Mardaga]), στους Thom και Prigogine με το «κρίσιμο μορφογενετικό σημείο» ενόψει δημιουργίας ή ανάκτησης μιας συστημικής ομαλής χαρακτηριστικής και το «τέλος της [επιστημονικής] βεβαιότητας» αντίστοιχα· ή στη «μη εννοιολογική έννοια» του Klee και στην «εσωτερική σιωπή» του Kandinsky.

Οι νέες μορφές οργάνωσης και διάθεσης της γνώσης στο διαδίκτυο επιτρέπουν την ταχύτατη διακίνηση των επιστημονικών δημοσιεύσεων, την αξιοποίηση των ερευνητικών ευρημάτων και την αποτελεσματικότερη επικοινωνία μεταξύ των επιστημόνων. Στο εσωτερικό της διαμορφωμένης αυτής πραγματικότητας παρατηρείται, κυρίως στις προηγμένες τεχνολογικά κοινωνίες και χώρες, η εμφάνιση ηλεκτρονικών επιστημονικών επιθεωρήσεων ανοικτής πρόσβασης, που ολοένα και αυξάνεται σταδιακά. Ανάλογο είναι και το εγχείρημα της έκδοσης του περιοδικού Φιλοσοφείν, που φιλοδοξεί να καταστεί όχημα παραγωγής και προαγωγής πρωτογενούς φιλοσοφικού προβληματισμού (κριτικής και έρευνας). Σημεώνουμε εδώ εμφατικά ότι ο ηλεκτρονικός-διαδικτυακός του χαρακτήρας δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να επιφέρει έστω και την ελάχιστη απόκλιση ή έκπτωση από τα αυστηρά μεθοδολογικά και επιστημολογικά κριτήρια που διέπουν το φιλοσοφικό λόγο: στοχαστικότητα, ακριβολογία, εννοιολογική σαφήνεια, νοηματική συνοχή, λογική συνέπεια, κριτική διεισδυτικότητα και πρωτοτυπία της πνευματικής κατάθεσης συνιστούν τα βασικά κριτήρια δημοσίευσης μιας μελέτης στο περιοδικό Φιλοσοφείν. Την ευθύνη της όλης αξιολόγησης σε κάθε εργασία που υποβάλλεται, αναλαμβάνουν ή έχουν αναλάβει έμπειροι και καταξιωμένοι πανεπιστημιακοί καθηγητές και θεσμικοί ερευνητές. 

Το Φιλοσοφείν δεσμεύεται αποφασιστικά να καταστεί ο χώρος της διαλεκτικο-κριτικής άσκησης του φιλοσοφικού στοχασμού στη βάση του ορθώς λογίζεσθαι και της επιστημονικής αυστηρότητας και ακρίβειας των θέσεων και προτάσεών του, μια υποδοχη δημιουργίας εννοιών σε ένα επίπεδο εμμένειας/υπέρβασης με φορείς ιδιαίτερης εννοιολογικής δύναμης χωρίς περιορισμούς, εγκαταβιώσεις και εγκλεισμούς σε μία μονοδιάστατη φιλοσοφικο-ιδεολογική κατεύθυνση και μία οριζόντια, πλατειαστική χρονολογική περίοδο αναφοράς (πρβλ. συναφώς τη χαϊντεγγεριανή αντίθεση Historie-Geschichte). Τούτο σημαίνει: όχι εγκατάσταση της απόλυτης γνώσης ή στην απόλυτη γνώση αλλά διατήρηση μιας απόλυτης σχέσης, ως τάσης προς,  ανάμεσα σ’ εκείνη και σε μας. Οντολογία, Μεταφυσική, Γνωσιολογία (Επιστημολογία), Φιλοσοφία του Νου, Πολιτική και Ηθική Φιλοσοφία, Φιλοσοφική Ανθρωπολογία, Αισθητική αποτελούν τις κατευθυντήριες περιοχές ανάπτυξης, εντρύφησης και εμβάθυνσης του παρόντος εκδοτικού εγχειρήματος, που εμφορείται από τη φιλοδοξία και το έλλογο πάθος του να προσδοθεί η απαραίτητη ώθηση στην πρωτότυπη φιλοσοφική σκέψη των καιρών μας, η οποία, αφημένη στο εύρωστο αμάλγαμα του σύγχρονου αναγωγισμού και του σχετικισμού και στο ηδύληπτο άσμα των «σειρήνων» του τεχνοκρατισμού και της οικονομίας της αγοράς, τελεί υπό καθεστώς οιονεί νάρκωσης, αδράνειας και απάθειας απέναντι στα τεράστια επιστημολογικά, ηθικά και πολιτικά ελλείματα που αυτά συνεπάγονται. Ας κάνουμε λοιπόν πράξη τη σωκρατική παραίνεση του:

 

  (Πλάτ., Γοργ., 505e)